همه چیز درمورد نور رشد گیاه
۱۳
اردیبهشت

نور رشد گیاه

تأثیر نور بر رشد گیاه

نور یکی از مهم‌ترین فاکتورهای اکولوژیکی برای رشد و نمو، سلامت و بقای گیاهان به شمار می‌رود. در واقع نور رشد گیاه، عامل اصلی تعیین عملکرد فتوسنتزی در رشد گیاه است. در نوردهی گیاهان عواملی نظیر کیفیت نور، شدت نور، فاصله گیاه از منبع نور، مدت تابش نور و مواردی از این قبیل بسیار مؤثر و تعیین کننده هستند. به طوری‌که اگر نور کافی نباشد، سرعت رشد گیاه بسیار کند خواهد بود و یا گیاه می‌میرد؛ در صورت رسیدن نور بیش از حد به گیاه، ممکن است باعث اختلال در رشد گیاه و یا حتی منجر به مرگ گیاه شود. نور زیاد باعث می‌شود برگ‌ها تغییر رنگ دهند؛ به طوری‌که رنگ سبر گیاه از بین رفته و برگ‌ها رفته رفته رنگ قهوه‌ای و سوخته به خود می‌گیرند و ظاهر برگ پلاسیده و پژمرده می‌شود. نوردهی شدید باعث پیچ خورگی برگ گیاهان می‌شود و برگ‌های تازه روئیده از برگ‌های قبلی کوچک‌تر و با مساحت کمتری خواهند بود. البته باید گفت هر گیاه با توجه به ساختار خود (سن و سال، رنگ ریزه‌های موجود در برگ، ساختار برگ‌ها و مقدار کلروفیل آنها)، نیاز به نور مشخصی دارد؛ پس نیاز به نور در همه گیاهان یکسان نیست. بعضی گیاهان سایه دوست هستند و در نور کم طراوت و شادابی خود را حفظ می کنند. اما برخی دیگر، مثل گیاهان آفتاب دوست، نیازمند نور شدید هستند و بهترین نور برای این نوع گیاهان نور کامل و مستقیم آفتاب است. طول مدت تابش نور نیز از فاکتورهای مؤثر در نمو و رشد گیاه است. گیاهان از نظر طول مدت دریافت تابش نور به چند دسته تقسیم می‌شوند: گیاهان روز بلند، گیاهان روز کوتاه و گیاهان بی‌تفاوت.
تاثیر نور بر رشد گیاه
تاثیر نور بر رشد گیاه

بیشتر بخوانیم : پلنت

نور طبیعی رشد گیاه

مهم‌ترین نور طبیعی مؤثر بر رشد گیاه، نور خورشید است. نور خورشید به عنوان نور یک منبع قدرتمند، با وسعت بالا، شدت در نوسان، و البته ارزان محسوب می‌شود. نور طبیعی خورشید به صورت مستقیم (آفتاب) و غیر مستقیم (سایه) یافت می‌شود. نور طبیعی حاصله از خورشید دارای تمامی طیف‌های رنگی مورد نیاز گیاهان است. نور خورشید (نور طبیعی)، یکی از مهم‌ترین منابع تأمین کننده انرژی گیاهان است؛ انرژی نورانی خورشید به صورت کربوهیدرات در گیاهان ذخیره می‌شود که این انرژی دخیره شده، باعث رشد و تقسیم سلولی، جذب عناصر و سایر واکنش‌های گیاهی می‌شود.

مشکلات مربوط به نور کم در رشد گیاه

گفتیم در نور رشد گیاه عواملی نظیر کیفیت نور، شدت نور، فاصله گیاه از منبع نور، طول مدت تابش نور و مواردی از این قبیل بسیار مؤثر و تعیین کننده هستند و گیاهان نسبت به شدت یا کمبود نور واکنش می‌دهند. اگر نور کافی نباشد، برگ‌های گیاه نازک شده، حالت دوکی شکل می‌گیرند و تنوع چند رنگی خود را از دست می‌دهند و همگی رو به زردی و رنگ پریدگی می‌روند. حجم و تراکم برگ‌های تازه روئیده کمتر و مساحت آنها کوچک‌تر می‌شود. سرعت فتوسنتز کند شده و رشد و گل‌دهی گیاه رفته رفته متوقف می‌شود. گیاهان در شدت نور کم، به سمتی که نور بیشتر بتابد خم می‌شوند. به طور کلی در نور ناکافی و کم، سرعت رشد گیاهان بسیار کند خواهد بود و یا ممکن است گیاه بمیرد.

نور آبی در رشد گیاه

یکی از مهم‌ترین فاکتورها و عوامل مؤثر در پرورش و رشد گیاهان، نور است. میزان و شدت نور رشد گیاه بر گل‌دهی و رشد (ارتفاع) گیاه تأثیر بسزایی دارد. نورها با طیف رنگی مختلف، هریک اثر مخصوصی بر گیاه دارند. امروزه از نورهای مصنوعی برای پرورش گیاهان استفاده می‌شود. طول موج آبی در گستره وسیعی از واکنش‌های گیاهی دخیل است. تابش طیف نور آبی متمایل به بنفش (با طول موج ۴۰۰ تا ۵۰۰)، باعث رشد و تشکیل گیاهان، برگ‌دهی، باز شدن دهانه گل، باز شدن روزنه‌ها و درنتیجه افزایش ظرفیت فتوسنتزی و سبزینه‌سازی می‌شود. در واقع نور آبی، همانند نور قرمز باعث بالاترین حالت ظرفیت فتوسنتزی در گیاه می‌شود، برای رشد برگ‌های سبز گیاه بسیار مؤثر است و گیاهان را پرحجم و متراکم نگه می‌دارد. طیف نورهای قرمز و فراسرخ، انرژی کمتری نسبت به طیف نورهای آبی دارند. درست است که بخش نسبتاً بیشتری از طیف نوری قرمز برای رشد گیاه نیاز است؛ اما لازم است حداقل میزان نور آبی برای رشد گیاهان فراهم شود که این مقدار بین ۵ تا ۳۰μmol/m2/s است؛ چراکه گیاهان عمدتاً از رنگ‌های قرمز و آبی برای فتوسنتز استفاده می‌کنند. اگر دسترسی به نور طبیعی وجود نداشته باشد، نور آبی که به عنوان منبع اصلی نور محسوب می‌شود، یکی از بهترین انواع نور است. اگر تابش نور آبی بیش از حد کم باشد، اثر منفی بر رشد گیاه خواهد داشت. اگر تابش نور آبی زیاد باشد، باعث می‌شود ساقه‌های گیاه کوتاه‌تر و برگ‌های آن ضخیم‌تر شوند. اما اگر تابش نور آبی مقداری بیشتر از حد مناسب باشد، باعث می‌شود برگ‌های گیاه با مساحت بیشتری رشد کنند و ساقه گیاه نیز درازتر شود؛ بنابراین مقدار و میزان تابش نور آبی اهمیت بسزایی در رشد گیاه دارد. بیشترین جذب طیف نور توسط کلروفیل‌ها در محدودۀ رنگ‌های آبی ۵۵۵-۴۵۵ نانومتر (قرمز) ۰۵۵-۰۵۵ نانومتر و توسط کارتنوئیدها در ناحیه نور آبی اتفاق می افتد. از این رو گیاهان باید با نورهایی که دارای مجموعه‌ای از نورهای تکرنگ monochromatic هستند و طول موج‌های مختلفی دارند، نوردهی شوند تا سرعت فتوسنتز آنها بالا رود. نور آبی باعث تحریک هورمون‌های رشد و شکستن خواب گیاه می‌شود، نور آبی با تقویت فرآیند فتوسنتز در گیاه، موجب کشش و گرایش گیاه به سوی منبع نور می‌شود. نور آبی با کاهش فاصله بین گره‌ها در پر پشت شدن و خوش ترکیب شدن گیاه ایفای نقش می‌کند.
نور آبی در رشد گیاه
نور آبی در رشد گیاه

بیشتر بخوانیم : تراس گاردن

لامپ کم مصرف برای نور رشد گیاه

یکی از راه‌های تأمین نور رشد گیاه، نوردهی مصنوعی به آنهاست. نوردهی ممکن است به روش های طبیعی، مصنوعی و یا مکمل انجام شود. یکی از روش‌های نوردهی مصنوعی گیاه، استفاده از نور فلورسنت یا لامپ‌های کم مصرف است که نور سفید سرد دارند. این روش برای آن دسته از افرادی که علاقه‌مند به پرورش گیاهان هستند؛ اما فضای آنها بسته و سرپوشیده است و نور طبیعی کافی و مناسب ندارد، مناسب است. علاوه بر این، استفاده از لامپ‌های کم مصرف در نوردهی و رشد گیاه، از نظر هزینه‌ای و اقتصادی بسیار مقرون به صرفه‌تر از روش‌های دیگر نوردهی گیاهان است. استفاده مناسب و متعادل از لامپ‌های کم مصرف برای رشد، پرورش و تکثیر هر نوع گیاهی مناسب است، اما گیاهان گلدار بیشتر از نور لامپ‌های کم مصرف یا همان نور فلورسنت بهره می‌برند. نور لامپ کم مصرف برای کاشت و پرورش بذر گیاه نیز عالی است. میزان حرارت لامپ و مهتابی‌های نور فلورسنت نسبت به لامپ‌های رشته‌ای، کمتر و درنتیجه سردتر هستند. این سردی باعث می‌شود آنها به لحاظ مصرف انرژی بازدهی بیشتر و بهتری داشته باشند. از طرفی به دلیل اینکه لامپ‌های کم مصرف حرارت کمتری تولید می‌کنند، گیاهان می‌توانند در فاصله‌ی نزدیک‌تری از منبع نور قرار بگیرند.
لامپ کم مصرف برای رشد گیاه
لامپ کم مصرف برای رشد گیاه

بیشتر بخوانیم : روف گاردن

پروژکتور نور رشد گیاه

پروژکتورهای رشد گیاه به دلیل قدرت نوری بالا و ایجاد نور شدید و پوشش‌دهی وسیع مناسب فضاهای بزرگ باز و یا گلخانه‌ای هستند. نوردهی گیاهان با پروژکتور در فضای بزرگ از کیفیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. گیاهان برای رشد و سلامت و بقای خود نیاز به انواع فرکانس‌ها و طیف‌های رنگی نوری دارند. معمولاً در ساخت پروژکتورهای نور ، طیف کاملی از نورهای مورد نیاز گیاهان استفاده شده و همین امر باعث شبیه‌سازی نور خورشید برای گیاهان می‌شود. در حقیقت این یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های استفاده از پروژکتور برای رشد گیاه می‌باشد. باید دقت داشت، گیاهان در فاصله‌ی مناسبی از پروژکتور رشد گیاه قرار بگیرند؛ چراکه پروژکتورها حرارت و داغی بیشتری نسبت به انواع دیگر نوردهی مصنوعی گیاهان دارند.
نور یکی از مهم‌ترین فاکتورهای اکولوژیکی برای رشد و نمو، سلامت و بقای گیاهان به شمار می‌رود. در واقع نور رشد گیاه، عامل اصلی تعیین عملکرد فتوسنتزی در رشد گیاه است. در نوردهی گیاهان عواملی نظیر کیفیت نور، شدت نور، فاصله گیاه از منبع نور، مدت تابش نور و مواردی از این قبیل بسیار مؤثر و تعیین کننده هستند.  

طول موج آبی در گستره وسیعی از واکنش‌های گیاهی دخیل است. تابش طیف نور آبی متمایل به بنفش (با طول موج ۴۰۰ تا ۵۰۰)، باعث رشد و تشکیل گیاهان، برگ‌دهی، باز شدن دهانه گل، باز شدن روزنه‌ها و درنتیجه افزایش ظرفیت فتوسنتزی و سبزینه‌سازی می‌شود.

 

یکی از راه‌های تأمین نور، نوردهی مصنوعی به آنهاست. نوردهی ممکن است به روش های طبیعی، مصنوعی و یا مکمل انجام شود. یکی از روش‌های نوردهی مصنوعی گیاه، استفاده از نور فلورسنت یا لامپ‌های کم مصرف است که نور سفید سرد دارند.